Keywords
grafika XVII wieku
matryce graficzne
ekslibrisy
heraldyka
malarstwo na miedzi
sztuka sakralna
sztuka nowożytna
Categories
How to Cite
Abstract
Artykuł podejmuje tematykę matryc graficznych wykorzystywanych jako podobrazia na dwóch przykładach ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Pierwsza z płyt autorstwa Monogramisty T.V.B. pochodzi z połowy wieku XVI i przedstawia wykonany techniką miedziorytu herb klasztoru Petershausen w Konstancji. Druga matryca została pierwotnie wyrytowana we Francji przez wywodzącego się ze Lwowa polskiego malarza i rytownika Jana Ziarnkę. Początkowo odbijano z niej rycinę heraldyczną z herbem Jana Karola Chodkiewicza, po późniejszym przerytowaniu ukazuje ona herb Pilawa opatrzony inskrypcją łacińską. Matryca ta byłaby zatem drugą znaną płytą graficzną, którą można połączyć z zasłużonym polskim rytownikiem. Na verso obu matryc namalowane zostały przedstawienia religijne Madonna z Dzieciątkiem oraz Opłakiwanie Chrystusa przez anioły. Łączy je zatem zarówno temat (ryciny heraldyczne), jak i wykorzystanie ich jako podobrazia do scen religijnych, być może w celach prywatnej dewocji z uwagi na niewielkie wymiary. Odbitki z obu matryc mogły też pełnić funkcję ekslibrisu, który rozpowszechnił się wśród warstw duchowieństwa i arystokracji w XVI i XVII wieku.
References
Jahre Petershausen. Beiträge zu Kunst und Geschichte der Benediktinerabtei Petershausen in Konstanz, kat. wyst., Rosengartenmuseum Konstanz, Konstancja, Konstanz 1983.
Biłozór-Salwa Małgorzata, Karta wizytowa, znak własnościowy, ekslibris. Różnorodne funkcje rycin heraldycznych Jana Ziarnki [w:] Ekslibris – znak własnościowy, dzieło sztuki. Studia i szkice, red. Agnieszka Fluda-Krokos, Kraków 2018.
Biłozór-Salwa Małgorzata, Jan Ziarnko czy Jean le Grain? Twórczość lwowskiego artysty w XVII-wiecznym Paryżu, Warszawa 2021.
Copper as Canvas. Two Centuries of Masterpiece Paintings on Copper 1575–1775, kat. wyst., Phoenix Art Museum, Phoenix; The Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City; The Royal Cabinet of Paintings Mauritshuis, Haga, New York 1999.
Griffiths Anthony, The Print Before Photography. An Introduction to European Printmaking (1550–1820), London 2016.
Kisarauskas Vincas, Lietuvos Knygos Ženklai 1518–1918, Vilnius 1984.
Kuczman Kazimierz, Malarstwo polskie XV–XVIII wieku w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu, Kraków 2021.
Malarstwo na miedzi / Paintings on Copper, kat. wyst., Muzeum Miedzi w Legnicy, Legnica 2003.
Manikowska Ewa, Zbiór obrazów i rzeźb Artura i Zofii Potockich z Krzeszowic. Ze studiów nad dziewiętnastowiecznym kolekcjonerstwem w Polsce, „Rocznik Historii Sztuki” 2000, R. 25, s. 145–193.
Painting on copper and other metal plates. Production, degradation and conservation issues / La pintura sobre cobre y otras planchas metálicas. Producción, degradación y conservación, red. Laura Fuster López et al., Valencia 2017.
Radojewski Mieczysław, Jana Ziarnki nieznana płytka miedziorytnicza z nie dokończonym ekslibrisem dla Jakuba Sobieskiego wykonana w Paryżu w 1610 r., „Czasopismo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich” 1992, t. 1, s. 211–216.
Schmitt Anneliese, Deutsche exlibris. Eine kleine Geschichte von den Ursprüngen bis zum Beginn des 20. Jahrhunderts, Leipzig 1986.
Sikorska Joanna, Miedzioryt XV wieku i jego odrębność w sztuce późnego średniowiecza, „Biuletyn Historii Sztuki” 2008, R. 70, nr 1–2, s. 125–132.
Steinborn Bożena, Obrazy z kolekcji Potockich w Krakowie i w Krzeszowicach / Paintings from the Potocki Family Collection in Krakow and Krzeszowice, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie. Nowa Seria / Journal of the National Museum in Warsaw. New Series” 2020, 9(45), s. 49–82.
Talbierska Jolanta, Grafika XVII wieku w Polsce. Funkcje, ośrodki, artyści, dzieła, Warszawa 2011.
Valter Claudia, Kunstwerke im Kleinformat. Deutsche Exlibris vom Ende des 15. bis 18. Jahrhunderts, kat. wyst., Germanischen Nationalmuseum, Norymberga, Nürnberg 2014.
Vengris Vitolis E., Lithuanian Bookplates / Lietuviu ekslibriai, Chicago 1980.
Wagner Arkadiusz, Ekslibris jako dziedzina grafiki w sferze zainteresowań historii sztuki i bibliologii [w:] Metodologia, metoda i terminologia grafiki i rysunku. Teoria praktyka, red. Joanna Talbierska, Warszawa 2014, s. 95–105.
Wagner Arkadiusz, Rola drukarzy w procesie kształtowania się tradycji ekslibrisu europejskiego XV–XVI wieku [w:] Ekslibris – znak własnościowy, dzieło sztuki. Studia i szkice, red. Agnieszka Fluda-Krokos, Kraków 2018, s. 19–39.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Piotr P. Czyż